“Chiếc gậy” xử lý vi phạm trên môi trường số

Hai Bộ TT&TT và VH-TT-DL đang soạn thảo một thông tư liên tịch nhằm nâng cao năng lực xử lý các vi phạm về quyền tác giả và quyền liên quan trong nội dung thông tin số trên môi trường mạng viễn thông và Internet.

Khó xử lý vì thiếu văn bản

Dẫn chứng về một trường hợp không có đủ cơ sở xử lý vi phạm, ông Vũ Ngọc Hoan, Phó vụ trưởng Vụ Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT-DL) cho biết, cách đây 2 năm chúng ta đưa vào xử lý 2 trang web Socbay và Zing do đã đăng tải các nội dung không xin phép bản quyền của các chủ thể của Mỹ theo yêu cầu của các chủ thể này.

Trong văn bản đề nghị xử lý, phía Mỹ ngoài việc chỉ ra tên 2 trang web vi phạm, còn nêu đích danh VDC là nhà cung cấp dịch vụ phải dừng cung cấp. Tuy nhiên, ở thời điểm đó, chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào đối với các nhà cung cấp dịch vụ liên quan trong việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan và vì vậy nếu VDC ngừng cung cấp dịch vụ là họ đã vi phạm hợp đồng kinh tế đã ký kết với 2 trang web trên.


Nhiều DN muốn đưa tác phẩm văn học, truyện ngắn vào ĐTDĐ để tăng sức hấp dẫn cho sản phẩm nhưng đang lúng túng không biết xin phép ai. (Ảnh: LH)

Gần đây nhất, phía Mỹ cũng đã gửi cho các cơ quan quản lý Nhà nước Việt Nam danh sách 10 trang web hay vi phạm bản quyền nhất và đề nghị xử lý. Tuy nhiên, chúng ta chỉ mới “sờ” được đến các đơn vị sở hữu trang web và yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm chứ chưa có quy định đối với đối tượng truyền dẫn phải dừng cung cấp đường truyền. “Ở đây chúng ta thiếu một cơ chế xử lý nhanh những vi phạm đã bị phát hiện”, ông Hoan nói.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Ngọc Bình (Cục Xuất bản, Bộ TT&TT) cũng cho biết, trên thực tế, sách là mảng đang bị vi phạm bản quyền trên môi trường mạng rất nhiều nhưng cách thức xử lý rất khó. Chẳng hạn, trên những chiếc iPhone, rất nhiều cuốn truyện được cài thẳng vào máy mà người sử dụng có thể đọc bất cứ lúc nào trên tàu, trên xe mà không cần gắn kết với Internet.

“Mới đây, một số doanh nghiệp liên doanh sản xuất điện thoại di động có gửi công văn tới Cục hỏi về việc muốn xin phép để đưa một số tác phẩm văn học, truyện vào máy điện thoại để bán cho khách hàng nhằm tăng sức hấp dẫn của điện thoại, thì phải xin phép ai. Về nguyên tắc xuất bản thì Cục Xuất bản có thẩm quyền cấp phép xuất bản trên môi trường số nhưng vấn đề cài sẵn trên thiết bị như thế này thì không biết phải xin ai, tác giả hay cơ quan nhà nước. Như vậy, ngay cả việc thực thi vấn đề bản quyền cũng đã rất khó thực hiện”, ông Bình cho hay.

Trên quan điểm phù hợp với các công ước quốc tế, ông Hoàng Minh Thái (Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ VH-TT-DL) cho biết, trong rất nhiều trường hợp, những đối tượng vi phạm bản quyền thường mượn cớ hoạt động phi lợi nhuận để né tránh thực hiện nghĩa vụ về bản quyền đối với tác giả. Tuy nhiên, ông Thái cũng nhấn mạnh, để phù hợp với Công ước Berne, Luật Sở hữu trí tuệ được sửa đổi đã đưa vào quy định bắt buộc người sử dụng các nội dung có bản quyền phải trả tiền cho tác giả bất luận vì mục đích gì. Điều này xảy ra khá nhiều trong các diễn đàn, blog cá nhân, mạng xã hội… Trong trường hợp này, luật không quy định bắt buộc phải xin phép nhưng phải trả tiền trong mọi trường hợp. “Đó là quy định của luật để có cơ sở xác định hành vi đó có vi phạm hay không, còn trong thực tế việc có trả được hay không và trả như thế nào, bao nhiêu lại là một câu chuyện khác”, ông Thái khẳng định.

Tìm cách “vá” lỗ hổng

Trên thực tế, Luật Bản quyền tác giả ra đời năm 2005 đã kịp thời đưa ra một số điều khoản về quản lý trên môi trường Internet như quy định copy, lưu trữ cũng là sao chép, quy định gỡ bỏ các thông tin có tính bản quyền… Đồng thời, lĩnh vực bảo vệ bản quyền đã được quy định khá nhiều ở các nghị định, chỉ thị. Tuy nhiên, theo ông Trần Quang Cường, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ (Bộ TT&TT), những văn bản hiện hành lại chưa đề cập tới vấn đề đặc thù của lĩnh vực này trên môi trường số. Vì vậy, thông tư liên tịch đang được 2 Bộ soạn thảo được cho là sẽ bao quát “lỗ hổng” này trên cơ sở làm rõ đối tượng, quyền và nghĩa vụ của các bên, hành vi vi phạm bị xử lý cũng như được miễn trách nhiệm do yếu tố đặc thù.

Ông Cường cho biết, ngoài đối tượng là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, hiện dự thảo thông tư liên tịch đang dự kiến sẽ đưa vào các đối tượng là tổ chức, cá nhân cung cấp, truyền đưa nội dung thông tin số trên mạng viễn thông, Internet và các cá nhân, tổ chức sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, bán, cho thuê các thiết bị có khả năng làm vô hiệu hóa các biện pháp kỹ thuật, các thông tin về quyền tác giả hoặc quyền liên quan. “Hiện tổ biên tập vẫn còn băn khoăn có nên đưa đối tượng là doanh nghiệp viễn thông cố định vào điều chỉnh trong thông tư này hay không vì trên thực tiễn trong dịch vụ viễn thông cố định hiện nay vẫn sử dụng công nghệ viễn thông di động để nhắn tin, gửi nội dung thông tin số”, ông Cường cho biết.

Thứ trưởng Bộ TT&TT Đỗ Quý Doãn cho rằng, đây là một lĩnh vực quản lý có tính đặc thù rất cao. “Ngay cả các cuốn sách vi phạm hiện hữu bằng bản in còn đang rất khó để khống chế thì việc quản lý những tác phẩm được sử dụng không xin phép bản quyền trên mạng lại còn khó khăn hơn. Mục đích của văn bản này cũng chỉ muốn xây dựng một khung pháp lý để khi có vi phạm thì có cơ sở để xử lý”, Thứ trưởng Doãn nhấn mạnh.

Theo ICTnews